یادداشت "علی‌رضا نادری" فیلمنامه و نمایشنامه‌نویس و در روز امضای میثاق فرهنگی هنری مهندس موسوی با هنرمندان ایران عصرهجدهم خرداد هشتادو هشت

خوشوقتم ازینکه اینجا هستم و ازهمه‌ی شما بزرگان و همکاران عزیزم که با لطف و مهربانی به این نوشته توجه می‌کنید متشکرم.

پیش از خواندن مقاله‌ی اصلی دونکته رااشاره می‌کنم.

من سال‌هاست وقتی نوشته‌ای رابرای جمعی می‌خوانم بی‌اختیار مشتم گره می‌شود، این گره کردن مشت ازخشم و ناراحتی نسبت به هیچکس جز خودم نیست، همیشه از خودم دلگیر و دلخورم که چرا هیچوقت همه‌ی حرف‌هایم را نمی‌نویسم یا نمی‌خوانم؟‌ این توضیح اینکه این نوشته همه حرف‌های خود من نیست که دلیل دیگری نیز دارد:

ادامه مطلب را بزنید .

رئالیسمی که علیرضا نادری به سیاق آن می نویسد، سبکی آسیب پذیر تر از دیگر گرایش های موجود در تئاتر امروز ایران است.  سه سال گذشت تا مجال ارایه عمومی نمایشنامه «کوکوی کبوتر» او فراهم شد. اما نه فراتر از برنامه‌های نمایشنامه‌خوانی خانه تئاتر.  حال اینکه چرا خیل طرفداران رئالیسم در این سه سال از تماشای و یا خواندن این اثر  محروم بودند پاسخ روشنی دارد که تا به حال بسیار از آن گفته و نوشته اند. اما دلیل دیگری که می توان برای تاخیر در اجرا و یا نمایشنامه خوانی این اثر اقامه کرد بیش از اینکه مربوط به شرایط  باشد، برخواسته از آسیب پذیری این سبک است. این نوع نگاه به جامعه نیازمند صراحت لهجه در تصویر کردن شرایط است. به همین دلیل در شرایطی که سوء تفاهم ها مهمترین تاثیر را در اجرا شدن و یا حذف شدن یک اثر دارد، امید به اجرای یک نمایشنامه رئال که از بد حادثه انتقادی هم هست، کمی واهی به نظر می آید. اگر اجرای «کوکوی کبوتر» علیرضا نادری تا به حال تاخیر داشته، صرفا به دلیل تلقی غلط از سبک این نویسنده و حساس بودن رئالیسم در برابر تفسیرها و تاویل ها است. از آنجا که این اثر در پس تندی و تیزی انتقاد خود و در زیر پوسته سخت خود به جستجوی صداقت و معنویتی است که احتمال از نظر دور ماندن آن برای سانسورچی ها وجود دارد. حساس بودن آثار رئالیسم در تئاتر باعث شده تا هر سانسورچی بی استعدادی توانایی جلوگیری از اجرای این گونه آثار را داشته باشد.

ظاهرا قرار است که معنویت گریز پای «کوکوی کبوتر» با ویژگی های واقع گرایانه به تماشاگر منتقل شود، اما آسیب پذیری این سبک آنجایی رخ می نماید که همه حواس به مکان نمایشنامه، موقعیت ها و دیالوگ پردازی کاراکترها معطوف شود.

به هر حال زائران جعلی و اصلی نمایشنامه «کوکوی کبوتر» چنان در تار و پود جامعه تنیده‌اند که گاه از دیدن آنها غافل شده و یا میلی به دیدن و مداقه در احوال آنها نداریم. تافته‌های بافته از رنج این جامعه در شخصیت دوازده زن چنان به صراحت تصویر شده که گاه از جسارت بیان آن می‌هراسیم. ساختمانی در خیابان استامبول که دختری دو کلیه خود را برای کار روزانه در آن از کف داده و حالا پول کارکرد او به مرزهای اطراف می‌رود تا دود شود. دختر نقاشی که صاحب یک فرزند است و در کودکی با تحقیر قبیح  ناظم مدرسه به حالی در آمده که هر از گاه غش می‌کند و مادر برای بیماری لاعلاج او اشک می‌ریزد و... . این ها نمونه هایی از رنج های شخصیت های این اثر است که با توجه به زن بودن همه شخصیت ها، می توان گفت «کوکوی کبوتر» نمایشی از پشت صحنه یک جامعه است یعنی جایی که راز خانواده ها امن می ماند و هرگز فاش نمی شود. کوکوی کبوتر افشای این اسرار مگوست.

براي جامعه‌اي كه روند تحولات اجتماعي به سبب زيرساخت‌هاي سنتي و الگوي قدرت در آن همواره با نوعي سرگرداني و عدم تعادل روبرو بوده است و علاوه بر دگرديسي دروني‌، همواره چالش‌هاي فراواني را به خاطر موقعيت جغرافيايي و سياسي خويش - از ابتداي تاريخ - با اقوام و ملت‌هاي گوناگون داشته‌، قرار گرفتن مداوم در"شرايط گذار" امري ناگزير بوده است . این امر‌ در پي آمد خود‌، جامعه ایران و مناسبات دروني‌اش را به نوعي عدم تعادل پايدار مبتلا کرده است که ريشه‌هاي اين روند را مي‌توان در مقاطعي چون حمله‌ يونانيان به ايران تا زوال تمدن ساسانيان‌، حمله مغول‌، نابودي و احتضار نشانه‌هاي فرهنگ و تمدن تا حضور انگليس‌، روسيه و آمريكا در ايران‌، و نقش بي‌شرمانه ايالات متحده به ويژه دركودتاي 28 مرداد 1332 ، انقلاب مردمي سال 57 عليه طاغوت و پس از آن تجاوز تحميلي كشور عراق تا به امروز - كه اين زورگويي و قدرت‌طلبي در جايي خارج از مرزهاي ايران كنترل و هدايت مي‌شود - ، مشاهده كرد‌. اين مسئله بيش از پيش ما را براي رسيدن به ثبات اجتماعي و برون رفت از شرايط گذار‌، نيازمند نوعي تاريخ نگاري انتقادي مي‌كند تا با درك زواياي آشكار و پنهان هر عصر و حركت به سوي الگوهاي پايدار ارزشي و رفتاري كه ارتباط مستقيمي با‌"آگاهي طبقاتي" دارد‌، گام برداريم‌.